Hoe Gerdien Smit met ODIN betekenis geeft aan de leefomgeving
De verrassing was groot voor Gerdien Smit toen ze bij het afgelopen Congres Natuurlijk op het podium werd geroepen om een Natuur voor Elkaar-speldje in ontvangst te nemen. Enkele maanden later blikt ze terug op dat moment en vertelt ze over haar motivatie en ambitie. Een ondernemer met de wortels stevig in de Nedersaksische grond die werkt vanuit liefde voor het landschap.
Erkenning en lof zijn niet het doel van haar werk. Maar, zegt Gerdien Smit een aantal maanden nadat ze het Natuur voor Elkaar-speldje ontving: “Dat het gezien wordt, vind ik bijzonder. Ik doe wat ik vind dat nodig is en omdat ik het leuk vind. Soms kost het ook veel en het is hard werken. Zo’n erkenning zette mij als persoon en als ondernemer in een heel fijn zonnetje, wat af en toe welkom is voor ieder mens.”
Volwassen
Gerdien is directeur van ODIN Landschapsontwerpers. Naast talloze projecten die zich voornamelijk in Oost-Nederland bevinden, is ODIN ook het bureau achter het Recept voor Randen en later het Recept voor Kernen, ontwikkeld in opdracht van provincie Overijssel. Dit jaar bestaat het bedrijf 18 jaar. “We worden volwassen”, zegt Gerdien daarover. Deels kan je dat letterlijk nemen. Dit voorjaar groeit het bureau van tien naar dertien werknemers, de zaken gaan goed. Figuurlijk betekent het dat ODIN steeds meer een eigen identiteit krijgt, die ook uitdraagt en inzet in waardevolle samenwerkingen met opdrachtgevers en partners.
Die identiteit kent haar oorsprong bij Gerdien, die als kind al een grote liefde voor het landschap kende. “Toen al tekende ik een boerderij met een tuin eromheen. Daar kwam dan een landschap bij en die A4-tjes plakte ik vervolgens aan elkaar. Blijkbaar was ik me er toen al van bewust dat een plek altijd een context heeft. Eén van mijn kinderfeestjes werd gehouden bij het bezoekerscentrum van Staatsbosbeheer, dat vond ik leuk. Mijn spreekbeurten gingen over de geisers op IJsland of de eekschillers op de Veluwe. Met mijn opa ging ik op pad om foto’s te maken van sprengenbeken. Later werd aardrijkskunde mijn lievelingsvak. Die interesse in het landschap is er inderdaad altijd al geweest. Ik combineerde dat met creativiteit. Handvaardigheid, tekenen en kunstgeschiedenis zaten ook in mijn vakkenpakket. De creatieve hand heb ik van mijn vader. De liefde voor natuur van mijn moeder. Al voordat ik voor een studiekeuze kwam te staan wist ik dat ik Tuin- en Landschapsinrichting wilde studeren op Van Hall Larenstein in Velp.”
Ondernemen met liefde voor de regio
Gerdien koos bewust niet voor een theoretische opleiding in Wageningen. “Ik vind de systeemgerichte benadering van ons vakgebied erg interessant, maar ik wilde ook mijn creatieve kant aanspreken, met een focus op ontwerpen en vorm geven. Ik wilde dingen maken, voor elkaar krijgen.”
De eerste stappen in het werkveld zette Gerdien bij Arcadis. “Een fantastische leerschool”, noemt ze die periode. “Zowel inhoudelijk als op het vlak van hoe je processen vorm geeft, hoe je mensen meeneemt en in beweging krijgt en hoe je projectmatig werkt.” Na zeven jaar kreeg Gerdien de kans om voor zichzelf te beginnen, in de regio die ze zo lief heeft. “Mijn hart gaat uit naar het Nedersaksische deel van Nederland. Zowel de verschillende landschappen als de mensen en de cultuur trekken mij aan. Daarmee wilde ik graag werken. Ik zag kansen in opgaven en markt en ben gaan onderzoeken of ik die kon verzilveren.”
Als ‘meisje van het zand’ voelt Gerdien zich verbonden met het gebied waar ze nu dus al achttien jaar werkzaam is. “Hier hoor ik thuis. Thuis bij de mensen die hier wonen en werken maar ook thuis in dit landschap. Ik ben hier opgegroeid en geworteld en dat betekent veel voor mij persoonlijk. Professioneel gezien merk ik dat mijn identiteit en mijn houding mij helpen om impact te maken. Ik heb goed gevoel bij hoe de mensen hier denken en reageren, begrijp ook tussen de regels door wat ze bedoelen. Een goede relatie met de mensen met wie ik werk is daarbij essentieel voor mij.” Zachte waarden dus, die je niet per se leert op school, maar die wat Gerdien betreft van belang zijn bij het uitoefenen van het vak in het oosten van het land. “Eerst koffie. Dan de inhoud. Het zit in mij als mens. En ik zoek mensen om mij heen die daar bij passen.”
Nieuwsgierig
De normen en waarden die Gerdien heeft, zie je terug in het team van ODIN. Ze zijn leidend bij de opdrachten en projecten die ODIN aanpakt. “We kennen het oosten. We zien al snel meer dan alleen de opgave. We zien verbanden tussen afzonderlijke projecten en in ons netwerk. Goed luisteren is belangrijk voor ons. Door opgaven en belangen te verbinden en iedereen mee te nemen, ontstaan oplossingen die niet alleen werken, maar ook worden omarmd. Nu we als bureau volwassen worden brengt dat met zich mee dat we steviger durven sturen op waar we voor staan en dat ook uitdragen. Dat betekent ook dat er vraagstukken zijn waar we ons niet meer mee bezig houden, zoals het ontwerpen van tuinen voor particulieren. Dat hebben we los gelaten, omdat we binnen de maatschappelijke opgaven die nu spelen van betekenis willen zijn.”
“We hebben echt een verhaal te vertellen”, geeft Gerdien aan. “Het landschap waarin wij wonen, werken en recreëren is prachtig. Het kent een grote variatie en die variatie is, wanneer we Nederland vergelijken met andere gebieden in Europa, heel bijzonder. Dat heeft te maken met een grote rijkdom aan bodems, dankzij verschillen in ondergrond en watersysteem. Vroeger waren mensen genoodzaakt zich aan te passen aan de mogelijkheden die het natuurlijke landschap hen bood. Maar tijden veranderen en in de afgelopen eeuw hebben we het landschap naar onze hand kunnen zetten. Alles kan overal, technisch gezien kunnen we alles maken. Gevolg is dat het landschap vervlakt, dat het landschapsecologisch systeem ontregeld is en dat we als mens de binding met het landschap kwijt raken.”
Bestaande en toekomstige ruimteclaims hebben grote gevolgen voor ons vertrouwde landschap. Gerdien maakt zich hier zorgen over maar ziet ook kansen. “Het landschap moet weer leidend worden bij het realiseren van urgente maatschappelijke opgaven. Dat betekent dat de natuurlijke ondergrond en de bestaande landschapsecologische kwaliteiten bepalend zijn voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, in plaats van andersom. Zo kunnen we identiteit behouden of nieuw ontwikkelen, klimaatverandering opvangen en de leefomgeving duurzaam inrichten. En het is niet nieuw hè? Als landschappers zijn we hiervoor opgeleid.”
Groene Karavaan
Om de ambitie van ODIN werkelijkheid te laten worden, is het cruciaal om zo vroeg mogelijk in de planvorming van projecten betrokken te zijn. Dat is helaas nog niet altijd het geval. “Als we in projecten alleen worden gevraagd om een beplantingsplan te maken of ruimte voor waterberging te zoeken, dan ben je eigenlijk te laat. Al doen we dat ook met plezier en voegen we alsnog zo veel mogelijk waarde toe. Liever willen we betrokken zijn voordat een traject gaat lopen, al bij het bestuurlijke gesprek over hoe een wijk zou moeten worden. Daarom vond ik de Groene Karavaan van Natuur voor Elkaar ook zo mooi. Het gaf ons de gelegenheid om op locatie met wethouders en raadsleden in gesprek te gaan over hoe wij willen wonen. Opvallend genoeg heeft niemand het dan meer over aantallen en snelheid. Dan staan onderwerpen als gezondheid, natuur en schoonheid opeens bovenaan.”
De inrichting van de fysieke leefomgeving is wat Gerdien betreft erg belangrijk voor de manier waarop mensen samenleven in een wijk. “De afgelopen decennia stond de auto centraal. Nu zien we steeds vaker dat fysieke en mentale gezondheid van mensen een belangrijke rol spelen. Dat betekent dat we na moeten denken over aantrekkelijke wandelpaden en fietsroutes om beweging te stimuleren. Maar ook dat we ontwerpen aan levende natuurrijke openbare ruimtes die toevallige ontmoetingen mogelijk maken. Zo helpen we eenzaamheid tegen te gaan en sociale samenhang te creëren. Zo kunnen wij van betekenis zijn.”
Of het nu voor landelijk gebied is of een meer stedelijke omgeving, de liefde voor het landschap klinkt door in alles wat Gerdien doet. Ze hoopt dan ook dat deze werkwijze steeds meer regel dan uitzondering wordt. “Ik hoop dat de manier waarop we onderzoekend en ontwerpend naar opgaven kijken met het landschap als basis steeds meer omarmd gaat worden. Het landschap biedt zo veel inspiratie en oplossingsrichtingen! Gelukkig zien we dat al steeds meer gebeuren, tijden veranderen. Samen met onze opdrachtgevers en partners werken wij aan die beweging.”
Tekst door Manon van Ketwich voor Inspiratiemagazine Natuurlijk, juni 2026
